Wie als vertrouwenspersoon (VP) werkzaam is bij zowel een professionele organisatie, zoals een bedrijf of overheidsinstelling, als bij een sportclub of culturele vereniging, herkent het onmiddellijk: het zijn twee wezenlijk verschillende manieren om de rol in te vullen. Niet in de luisterende, opvangende taak, die is overal hetzelfde, maar wel in wat daarna komt. In de adviserende rol. Want waar je in een professionele organisatie kunt verwijzen naar een HR-afdeling, een arbeidscontract of een cao, heb je bij een vrijwilligersorganisatie minder formele structuren om op terug te vallen.
Daar komt bij dat de VP bij een vrijwilligersorganisatie ook een preventieve taak heeft: adviseren over hoe de organisatie sociale veiligheid kan bevorderen. Denk aan gedragsregels, een meldprotocol of een workshop voor bestuur en vrijwilligers. SESAM heeft daarvoor ook een praktische Toolbox Sociale Veiligheid ontwikkeld.
In aanvulling daarop heeft SESAM Academie nu ook een online cursus laten ontwikkelen die specifiek ingaat op dit onderscheid: ‘Vertrouwenspersoon in een vrijwilligersorganisatie’.
Begrijpen wat je context is
Een goede VP weet niet alleen wat te doen bij een melding: die begrijpt ook de omgeving waarin hij of zij werkt. Daarom besteedt de cursus expliciet aandacht aan de context van vrijwilligersorganisaties: waar zijn vrijwilligers actief, wat motiveert hen, hoe heeft het vrijwilligerswerk zich ontwikkeld, en hoe ziet de bestuursstructuur er doorgaans uit?
Dat is geen overbodige achtergrond. Die context verklaart namelijk waarom klachten of conflicten in een vrijwilligersorganisatie anders verlopen dan in een professionele setting. Vrijwilligers participeren op basis van intrinsieke motivatie en gemeenschapszin: geen arbeidscontract, geen financiële afhankelijkheid. Dat geeft andere verhoudingen, andere loyaliteiten en andere drempels om iets te melden. Wie dat begrijpt, kan als VP beter inschatten wat er speelt en wat een melder nodig heeft.
Drie hoofdtaken, één andere context
De cursus is opgebouwd rond de drie klassieke hoofdtaken van de vertrouwenspersoon: opvang, informeren, en signaleren & adviseren. Voor elk van die taken geldt dat de vrijwilligerscontext specifieke vragen oproept.
Bij opvang gaat het om meer dan een luisterend oor. In een vrijwilligersorganisatie kent iedereen elkaar. De drempel om iets te melden is daardoor vaak hoger, maar de impact van grensoverschrijdend gedrag op de groepsdynamiek is er niet minder om.
Bij informeren stuit je al snel op een structureel verschil: welke formele wegen bestaan er eigenlijk? Er is regelmatig geen vrijwilligersbeleid, geen vrijwilligersovereenkomst, geen meld- en klachtenprocedure, geen HR die je kunt inschakelen. Als VP moet je weten wat er wél is, en wat niet.
Het meest complexe deel zit in signaleren en adviseren. Wat adviseer je iemand als de formele weg ontbreekt? Hoe ga je om met informele machtsverhoudingen, zoals de trainer die ook bestuurslid is of de voorzitter die bevriend is met degene over wie een klacht gaat? En hoe bewaar je als VP je onafhankelijkheid als je zelf ook vrijwilliger bent binnen dezelfde organisatie?
Die vragen staan centraal in de cursus. Niet als abstracte theorie, maar als concrete situaties die VP’s in de praktijk tegenkomen.
Sociale veiligheid en wetgeving
De cursus behandelt ook de stand van zaken rond sociale veiligheid en integriteit binnen vrijwilligersorganisaties, én de relevante wetgeving en bestuursstructuren. Want ook al ontbreken arbeidscontracten, dat betekent niet dat er geen kaders zijn. Steeds meer sectoren, sport voorop, werken aan expliciete gedragscodes en verplichte aanstellingen van vertrouwenspersonen. Kennis daarvan helpt de VP om zijn of haar rol goed te positioneren binnen de organisatie.
Een cursus ontwikkeld voor en door de praktijk
De cursus is ontwikkeld door Esther Koppejan, zelf werkzaam als vertrouwenspersoon én als begeleider van beschuldigden. Zij heeft eerder meerdere gecertificeerde VP-opleidingen ontwikkeld, onder meer voor Van Oss en Partners. Haar vakkennis én praktijkervaring zijn de basis voor deze cursus. Voor de ontwikkeling is ook gebruikgemaakt van de praktijkervaring van SESAM-vertrouwenspersonen.
De cursus is tot stand gekomen mede dankzij financiering van het Oranje Fonds en Stichting Diorapthe, en is daardoor gratis toegankelijk voor iedereen. Dat is een bewuste keuze: SESAM ziet deze cursus als een bijdrage aan de sector, niet als een commercieel product. Een belangrijk praktisch gegeven: de cursus levert 2 registratiepunten op voor de vierjaarlijkse herregistratie als VP. De cursus is online en op eigen tempo te volgen.
Voor wie?
De cursus richt zich op vertrouwenspersonen die actief zijn bij één of meerdere vrijwilligersorganisaties: sportclubs, culturele verenigingen, zorginstellingen met vrijwilligers, welzijnsorganisaties, kerkelijke organisaties en vergelijkbare verbanden.
Dat zijn vaak mensen die hun VP-rol naast een betaalde baan of in de pensioenleeftijd invullen. Vakbekwaam met een gecertificeerde opleiding, en vaak ook geregistreerd, maar zonder specifieke scholing voor de vrijwilligerscontext. De cursus vult precies die lacune op. Wie bovendien beide rollen combineert, als VP bij zowel een professionele organisatie als een vrijwilligersverband, vindt hier een gerichte verdieping op wat die tweede context anders maakt.
Meer weten of direct starten? Bekijk de cursuspagina op https://sesamacademie.nl/cursus-vertrouwenspersoon/. Meer over wat SESAM doet op het gebied van vertrouwenspersonen en sociale veiligheid lees je op sesamacademie.nl/vertrouwenspersoon.