Dirigent Michel Poels en vertrouwenspersoon Els Driessen over theatervoorstelling Koorlog en sociale veiligheid in vrijwilligersorganisaties
Sociale veiligheid is een onderwerp dat vaak pas ter sprake komt als het al schuurt. Toch speelt het in veel verenigingen en vrijwilligersorganisaties, van sportclub tot koor, van hobbyvereniging tot buurtinitiatief. De nieuwe theatervoorstelling Koorlog in Delft maakt dit spanningsveld zichtbaar.
In aanloop naar de voorstellingen spraken we met Michel Poels, dirigent en initiatiefnemer van Koorlog, en Els Driessen, vrijwillig adviseur en vertrouwenspersoon bij SESAM academie, kennispartner op het gebied van sociale veiligheid binnen vrijwilligersorganisaties. Vanuit hun eigen ervaring vertellen zij wat er gebeurt als betrokkenheid, passie en ongemak elkaar raken.
Een koor als mini-samenleving
Michel Poels staat al decennia voor groepen mensen die samen moeten klinken. “Iedereen heeft een eigen stem, maar samenwerken vraagt ook om luisteren. Dat maakt het mooi, en soms ingewikkeld,” zegt hij. Als dirigent werkt hij dagelijks met adem, timing en balans. “Je merkt meteen wat er gebeurt als mensen vooral met zichzelf bezig zijn. Dan valt het samenspel uiteen.”
Koorlog ontstond niet uit theorie, maar uit wat hij al jaren in de praktijk ziet. “In de cultuurwereld praten we graag over verbinding en saamhorigheid. En die is er ook. Maar de ruzies, de machtsstrijd en de onderhuidse spanning blijven vaak onbesproken. Dat zie ik al sinds het begin van mijn loopbaan gebeuren, zowel bij professionals als bij amateurs.”
Volgens Poels is een koor bij uitstek geschikt om dit zichtbaar te maken. “Het is eigenlijk een mini-samenleving. Mensen doen mee vanuit passie, maar niet iedereen krijgt automatisch evenveel ruimte. Dat spanningsveld zie je niet alleen in koren, maar in elke vrijwilligersclub.”
Betrokkenheid als kracht en risico
Juist die passie maakt verenigingen sterk, maar ook kwetsbaar. “Vrijwilligers zetten zich met hart en ziel in,” zegt Poels. “Maar die betrokkenheid kan ook omslaan in strijd om erkenning: wie staat waar, wie wordt gezien, wie doet ertoe?”
Els Driessen herkent dat uit haar werk als adviseur en als vertrouwenspersoon. “Vrijwilligers doen hun werk, omdat ze iets willen betekenen. Dat maakt het extra lastig om iemand aan te spreken die altijd klaarstaat, die zoveel doet voor de club.” Sociale onveiligheid ontstaat volgens haar zelden ineens. “Het zit vaak in kleine dingen die zich opstapelen. Een grapje op het randje, een toon die net te scherp is, steeds dezelfde persoon die wordt overgeslagen. Dat gebeurt meestal niet met kwade bedoelingen, maar het effect kan groot zijn.”
Waarom het zo lang stil blijft
In Koorlog lopen de spanningen op zonder dat iemand echt ingrijpt. Dat is herkenbaar, zeggen beiden. “In vrijwilligersorganisaties wil je de sfeer goed houden,” zegt Driessen. “Besturen zien bovendien niet alles. Veel gebeurt ook op momenten dat er geen coördinator of bestuurslid bij is.”
Poels ziet dat ook. “Juist omdat mensen zo betrokken zijn, wordt het ingewikkeld. Je wilt niemand kwetsen, maar ondertussen stapelt er wel iets op. En als niemand het benoemt, gaat het zijn eigen leven leiden.”
Beginnen met benoemen
Volgens Driessen hoeft een gesprek hierover niet groot of zwaar te zijn. “Het begint vaak met zeggen wat je zelf ziet en voelt: ‘Ik merk dit, en dat zit me niet lekker.’ En je hoeft het ook niet meteen op te lossen, maar benoemen maakt vaak al iets los.”
Poels sluit zich daarbij aan en kijkt ook naar zichzelf. “Ik ben ook niet heilig. Ook ik heb in het heetst van de strijd dingen gezegd waarvan ik later dacht: was dat handig? Die eerlijkheid hoort erbij, ook als maker van dit stuk.”
Theater als veilige ingang
Waarom een theatervoorstelling als startpunt voor dit gesprek? “Omdat theater ruimte geeft,” zegt Driessen. “Het is een uitvergrote werkelijkheid. Mensen herkennen zich erin, zonder dat het meteen over henzelf gaat. Dat maakt het gesprek daarna veel toegankelijker dan een beleidsstuk of workshop.”
Poels vult aan: “Wat we laten zien is herkenbaar. Het roept soms ongemak op, maar dat ongemak hoort erbij. Het is geen aanval, het is een spiegel.”
Met een andere blik naar huis
Wat hopen zij dat bezoekers meenemen na afloop? Geen pasklare oplossingen, wel een andere manier van kijken. “Dat mensen zich realiseren: dit kan ook bij ons spelen,” zegt Poels.
Driessen hoopt dat bezoekers met een andere antenne naar hun eigen omgeving en misschien naar hun eigen vrijwilligersorganisatie kijken. “Niet om te oordelen, maar om eerder te zien wat er gebeurt, bij jezelf en bij anderen.”
Koorlog in Delft is in april 2026 te zien in HAL015. De voorstelling richt zich op iedereen die actief is in vrijwilligersorganisaties en nodigt uit tot gesprek over hoe we samen zorgen voor een veilige plek om mee te doen. Meer informatie: zangstudiodelft.nl